Forum: Zaburzenia hormonalne

Choroba układowa szkieletu, charakteryzuje się:
- niską masą kostną
- zaburzeniami mikroarchitektury
- spadek wytrzymałości kości
- wzrost ryzyka złamań

Badania diagnostyczne:
Pomiar BMD(gęstości kości) metodą DXA w obrębie szyjki kości udowej lub części lędźwiowej kręgosłupa.

Czynniki ryzyka osteoporozy i złamań:
1. wiek > 65
2. wątła budowa, niska m.c.
3. osteoporoza u matki
4. uprzednio przebyte złamania po niskim urazie po 40r.ż
5. niska masa kostna
6. menopauza naturalna lub indukowana chirurgicznie < 45r.ż
7. długotrwała kortkosteroidoterapia
8. czynniki środowiskowe:
niska podaż Ca
spadek ekspozycji skóry na światło
brak Wit D3
długie okresy unieruchomienia
palenie, alkohol
niedożywienie
9. choroby predysponujące do osteoporozy wtórnej
nadczynność przytarczyc
niedobór estrogenów
nadczynność tarczycy
zespół Cushinga
Klasyfikacja:

• Miejscowe: zapalne, algodystroficzne (tylko wtórne)
• Uogólnione:

Pierwotne- inwolucyjne i idiomatyczne (80%)
Wtórne

Osteoporoza jest chorobą, której częstość występowania wzrasta z wiekiem, a problemy z nią związane rosną równolegle do przedłużającego się życia, szczególnie kobiet. Ze względu na zasięg i następstwa zaliczana jest ona do grupy schorzeń o znaczeniu społecznym. Badania wykazują, że osteoporoza występuje głównie w krajach uprzemysłowionych i ma tendencję do stałego wzrostu. Wadliwy sposób żywienia, nadużywanie alkoholu, tytoniu, kawy oraz stresy i za mała ekspozycja na światło słoneczne to główne cechy trybu życia społeczeństw zaawansowanych cywilizacyjnie, które sprzyjają zachorowalności na osteoporozę. Najwyższą zachorowalność na osteoporozę obserwuje się w Hong Kongu, krajach skandynawskich, Anglii, Szwajcarii i przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych. W Stanach Zjednoczonych, gdzie osteoporozą dotkniętych jest 25 milionów osób, notuje się 1,3 miliona złamań rocznie, w tym 50 tysięcy złamań trzonów kręgów, 250 tysięcy złamań szyjki kości udowej oraz 240 tysięcy złamań dystalnego odcinka kości promieniowej. W Anglii ryzyko wystąpienia złamania kości udowej dotyczy około 12% kobiet i 5% mężczyzn. Rośnie ono wraz z wiekiem. W 50 roku życia wynosi dla kobiet 7%, a dla mężczyzn 2,4%. Już w 70 roku życia narażonych na złamania kości udowej jest 17,5% kobiet i 7,9% mężczyzn. Złamanie szyjki kości udowej stanowi najcięższą postać osteoporozy. Od 5 do 20% chorych umiera w ciągu pierwszego roku po złamaniu , a ponad 50% spośród tych, którzy przeżyli ma często trwałe kalectwo. W ponad 40% przypadków dochodzi do licznych powikłań ze strony układu moczowego (45%), sercowo-naczyniowych (15%), oddechowego(6%), centralnego układu nerwowego (4%) i odleżyn (8%). Ocenia się, że w USA koszty leczenia osteoporozy wynoszą miliard dolarów rocznie, a w Anglii i w Walii koszty leczenia wynoszą około 500 milionów funtów rocznie. Osteoporoza jest głównie chorobą ludzi starszych. Ciągłe wydłużanie się średniej długości życia szacunkowo spowoduje w ciągu najbliższych 60 lat trzykrotny wzrost liczby złamań. Szacuje się, że w 2050 roku na świecie może zdarzyć się 4,5 miliona złamań szyjki kości udowej, a bardziej pesymistyczne prognozy podają liczbę 6,25 milionów. Polskie opracowania epidemiologiczne oparte na diagnostyce radilogicznej kręgosłupa wykazały, że w populacji szczecińskiej osób powyżej 50 roku życia osteoporoza występuje u 27% kobiet i u 13% mężczyzn, a w populacji warszawskiej u 25% kobiet i u 29% mężczyzn. Niestety ilość zachorowań systematycznie wzrasta.

Wpływ płci, wieku i rasy

Głównym czynnikiem determinującym ryzyko złamań związanych z osteoporozą jest masa kostna. Wpływ czynników usposabiających do wystąpienia osteoporozy, bądź też ją powodujących, zależy od tego jak dużą szczytową masę kostną osiągnął kościec ( tzw. Peak Bone Mass, PBM ) u kobiet zwykle pomiędzy 25 a 30 rokiem życia, a u mężczyzn nawet jeszcze później. Z badań amerykańskich wynika, że szczyt masy kostnej osiągany jest między 30 a 39 rokiem życia. Jednakże szczytowa masa kostna u kobiet polskich jest zwykle mniejsza niż u kobiet amerykańskich. Masa kostna wzrasta w okresie dzieciństwa i dojrzewania. Mineralizacja szkieletu zwiększa się z wiekiem proporcjonalnie do przyrostu masy ciała i wysokości ciała. Stopień przyrostu masy kostnej w wieku od 10 do 16 lat jest wyższy dla chłopców niż dla dziewcząt. Jednak stopień mineralizacji kręgosłupa dzieci polskich jest wciąż niższy niż w USA.
U kobiet po osiągnięciu szczytowej masy kostnej następuje jej utrata związana z wiekiem, wynosząca około 1% rocznie. Łącznie, w ciągu całego życia, kobiety tracą aż do 30 - 40 % szczytowej masy kostnej, podczas gdy mężczyźni od 20 do 30 %. Szczytowa masa kostna jest niewątpliwie uwarunkowana genetycznie, czyli przekazywana w genach z matki na córkę.
Na największe ryzyko osteoporozy narażone są kobiety szczupłe i niskie, po menopauzie, należące do rasy białej lub azjatyckiej i pochodzące z rodzin w których występowała osteoporoza. Osoby, u których istnieje rodzinna skłonność do występowania osteoporozy są bardziej narażone na rozwój tej choroby niż osoby bez obciążenia genetycznego. Przedwczesna menopauza, niezależnie od jej przyczyny, prowadzi do wcześniejszego rozwoju osteoporozy. Niedobór estrogenów powoduje przyspieszoną utratę masy kostnej, nakładającą się na utratę kości związaną z wiekiem. Powoduje to istotne komplikacje zdrowotne i terapeutyczne, ponieważ niemal 1/3 życia współczesnej kobiety przypada na okres pomenopauzalny. Bardzo ważnym czynnikiem genetycznym ryzyka wystąpienia osteoporozy jest czas wystąpienia pierwszego krwawienia miesiączkowego. Im wcześniej wystąpi pierwsze krwawienie miesiączkowe, tym większy jest w okresie późniejszym ubytek masy kostnej. Wykazano także, że proces utraty masy kostnej u kobiet miesiączkujących w cyklach bezjajeczkowych wynosi 4,4% w skali roku, a więc przypomina wielkość spotykaną w okresie menopauzy. Kobiety otyłe mają większą masę kostną i wyższe poziomy estrogenów w surowicy. W okresie pomenopauzalnym głównym źródłem estrogenów staje się hormon wydzielany przez nadnercza, przemieniany w estron między innymi w tkance tłuszczowej. Kobiety szczupłe nie maja zatem rezerwy hormonów w tkance tłuszczowej. Tak więc umiarkowana otyłość u kobiet zmniejsza utratę tkanki kostnej w okresie pomenopauzalnym.

Warto jednak dodać że wczesne wykrycie ubytków masy kostnej i prawidłowo prowadzone leczenie farmakologiczne tego schorzenia w znacznym stopniu hamuje rozwój osteoporozy. Osteoporoza jest jednak chorobą bardzo podstępną i nie daje zwykle objawów do czasu znacznych ubytków prowadzących do złamań. Bardzo ciekawie o tej chorobie i ryzyku jej powstawania traktuje książka Action Plan for Osteoporosis Winters-Stone O ile osoby znajdujące się w grupie podwyższonego ryzyka mają świadomość obciążenia choroba i szybciej zdecydują się na badania profilaktyczne o tyle resztę często trudno na tego typu badania namówić, ponieważ nie odczuwają zwykle zmian samopoczucia i syndromów chorobowych. W mniejszych miejscowościach również trudno o badania gęstości kości (densytometrię) które pozwoliłyby na wczesne wykrycie zmian. Osteoporoza wymaga zdecydowanie większej profilaktyki, bardziej dostępnej dla przeciętnego Polaka.

Kilka słów o osteoporozie (dla laików) - osteoporoza